ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19، شماره 6، شهریور 1405 ، شماره پی در پی 124

تحلیل سبک خطابی و اقناعی در فیه ما فیه با تکیه بر نظریه فرکلاف

صفحه (201 - 217)
محمدرضا اختری ، فاطمه مدرسی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله : فروردین 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : تیر 1405

چکیده

زمینه و هدف: فیه ما فیه به عنوان اثری گفتاری و تعلیمی، بازتاب‌دهنده شیوه خاص مولانا در ارتباط با مخاطب و اقناع اوست. این پژوهش با تکیه بر نظریه تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، با هدف بررسی سبک خطابی و اقناعی مولانا در فیه ما فیه انجام میشود و میکوشد نشان دهد که چگونه زبان، تمثیل، خطاب مستقیم و استدلالهای عرفانی در جهت تأثیرگذاری بر مخاطب به کار گرفته شده اند.

روش مطالعه: این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. داده های پژوهش از متن فیه ما فیه استخراج و بر اساس مدل سه سطحی فرکلاف، شامل توصیف، تفسیر و تبیین، تحلیل شده اند. در سطح توصیف، عناصر زبانی و بلاغی؛ در سطح تفسیر، رابطه متن با مخاطب؛ و در سطح تبیین، پیوند گفتمان عرفانی مولانا با زمینه های فکری و اجتماعی بررسی شده است.

یافته های پژوهش: یافته ها نشان میدهد که مولانا در فیه ما فیه از شیوه هایی چون پرسش و پاسخ، خطاب مستقیم، تمثیل، حکایت، آیه و حدیث، تکرار و تقابلهای معنایی برای اقناع مخاطب بهره میگیرد. زبان او ساده، گفتاری و درعین‌حال اثرگذار است و مخاطب را از فهم ظاهری به سوی دریافت باطنی هدایت میکند. جایگاه مولانا در متن، جایگاه مرشد و دانای معنوی است که با اقتدار گفتمانی سخن میگوید.

نتایج پژوهش: نتایج نشان میدهد که سبک خطابی و اقناعی فیه ما فیه ابزاری برای انتقال آموزه های عرفانی و تغییر نگرش مخاطب است. بر پایه نظریه فرکلاف، زبان مولانا تنها وسیله بیان نیست، بلکه سازوکاری گفتمانی برای تولید معنا، تثبیت اقتدار معنوی و بازسازی ذهنیت مخاطب به شمار میآید.

کلمات کلیدی
فیه ما فیه , مولانا , تحلیل گفتمان انتقادی , نورمن فرکلاف , سبک خطابی.